وتاکوئید (دگزامتازون) ابوریحان: راهنمای جامع ضدالتهاب استروئیدی در دامپزشکی
مقدمهای بر داروی وتاکوئید
در دنیای دامپزشکی مدرن، کنترل واکنشهای التهابی شدید و مدیریت حالات اورژانسی مانند شوک و واکنشهای آلرژیک، نقش حیاتی در حفظ سلامت حیوانات و بهرهوری اقتصادی گلهها ایفا میکند. در این میان، داروهای کورتیکواستروئیدی به دلیل اثرات سریع و قوی، جایگاه ویژهای دارند. وتاکوئید (Vetacoid®) تولید شرکت داروسازی ابوریحان، به عنوان یک محلول تزریقی دگزامتازون با کیفیت و اثرگذاری بالا، یکی از انتخابهای مهم و قابلاعتماد دامپزشکان برای کنترل التهاب، شوک و بسیاری از عوارض مرتبط با استرس در دام و حیوانات خانگی است. این مقاله به معرفی جامع این دارو، از مکانیسم اثر تا جزئیات تجویز و ملاحظات مهم آن میپردازد.
معرفی وتاکوئید: مشخصات کلی و شکل دارویی
وتاکوئید یک ضد التهاب استروئیدی (کورتیکواستروئیدی) قوی است که ماده مؤثره آن دگزامتازون میباشد. این دارو به صورت یک محلول استریل تزریقی فرموله شده و برای استفاده در گونههای مختلف دامی طراحی شده است.
شکل دارویی: محلول استریل تزریقی.
ترکیب دارو: هر میلیلیتر از محلول حاوی ۲.۶۳ میلیگرم دگزامتازون به صورت فسفات سدیم است که معادل ۲ میلیگرم دگزامتازون بیس میباشد.
تولیدکننده: شرکت داروسازی ابوریحان.
بستهبندی: این دارو در ویالهای ۵۰ میلیلیتری عرضه میگردد.
مکانیسم اثر و فارماکولوژی وتاکوئید
دگزامتازون، ماده مؤثره وتاکوئید، یک گلوکوکورتیکوئید مصنوعی بسیار قوی است که اثرات ضدالتهابی و سرکوبکننده ایمنی قابلتوجهی دارد.
مکانیسم اثر ضدالتهابی: مانند سایر گلوکوکورتیکوئیدها، مانع تجمع سلولهای التهابی (مانند ماکروفاژها و لوکوسیتها) در محل التهاب میشود. همچنین از فرآیند فاگوسیتوز و آزادسازی آنزیمهای لیزوزومی که باعث آسیب بافتی میشوند، جلوگیری میکند. این عمل بدون تأثیر مستقیم بر علت اولیه التهاب، منجر به کاهش چشمگیر واکنشهای بافتی و علائم بالینی میگردد.
مزیت ویژه: یک ویژگی مهم وتاکوئید نسبت به برخی کورتیکواستروئیدهای مشابه، توانایی عبور از سد خونی-مغزی (BBB) است. این خاصیت، استفاده از آن را در شرایطی که التهاب سیستم عصبی مرکزی مطرح باشد، ارزشمند میسازد.
اثرات دیگر: این دارو علاوه بر خاصیت ضدالتهابی، دارای اثرات ضد شوک، ضد آلرژی و ایمونوساپرسیو نیز میباشد.
موارد مصرف و کاربردهای بالینی وتاکوئید
وتاکوئید در درمان طیف وسیعی از شرایط التهابی، متابولیک و اورژانسی در حیوانات مختلف کاربرد دارد:
اختلالات متابولیک:
بیماریهای سیستم اسکلتی-عضلانی:
بیماریهای پوستی و بافت نرم:
بیماریهای دستگاه تناسلی:
بیماریهای دستگاه تنفس:
سندرم آمفیزم ریوی گاو.
پنومونی آتیپیک در گاو.
حالات عمومی و اورژانسی:
دستورالعمل مصرف و دوزاژ وتاکوئید
نکته مهم: تجویز این دارو حتماً باید تحت نظر و تشخیص دامپزشک انجام گیرد.
روشهای تجویز: این دارو به شکل داخل وریدی (IV)، داخل عضلانی (IM)، زیرجلدی (SC) و داخل مفصلی قابل تزریق است.
دوز مصرفی: دوز بر اساس گونه حیوان و وزن آن متفاوت است. دوزهای زیر به صورت روزانه تجویز میشوند و در صورت لزوم میتوان با فاصله ۲۴ تا ۴۸ ساعت تکرار شوند.
در جدول زیر دوز مصرفی به ازای هر حیوان خلاصه شده است:
موارد منع مصرف، هشدارها و احتیاطهای مهم
رعایت دقیق موارد منع مصرف برای پیشگیری از عوارض جدی ضروری است:
عفونتهای باکتریایی: این دارو به تنهایی در مواقع وجود عفونتهای باکتریایی به هیچ وجه نباید استفاده شود، مگر آنکه همزمان یک آنتیبیوتیک مناسب تجویز گردد. کورتیکواستروئیدها با سرکوب سیستم ایمنی، میتوانند عفونت را تشدید کنند.
آبستنی: استفاده از وتاکوئید در سه ماه آخر آبستنی گاو ممنوع است، زیرا احتمال سختزایی یا سقط جنین را به میزان قابلتوجهی افزایش میدهد.
تداخل با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): از مصرف همزمان این دارو با سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند فلوگین، فلونیکسین، کتوپروفن و…) باید خودداری شود، زیرا خطر بروز عوارض گوارشی مانند زخم معده و خونریزی افزایش مییابد.
منع مصرف در برخی بیماریها: مصرف در حیوانات مبتلا به زخم قرنیه، دیابت قندی، نارسایی کلیوی یا قلبی و فشار خون بالا نیز ممنوعیت دارد.
عوارض جانبی و تداخلات دارویی وتاکوئید
عوارض جانبی احتمالی:
سرکوب غده فوق کلیه (آدرنال) با مصرف طولانیمدت یا دوزهای بالا.
افزایش قند خون (هیپرگلیسمی).
افزایش مستعدی به عفونتها به دلیل اثر سرکوبکنندگی ایمنی.
در اسب، مصرف در شرایط خاص ممکن است با بروز لنگش همراه باشد.
تداخلات دارویی مهم:
اریترومایسین ممکن است اثر کورتیکواستروئیدها را افزایش دهد.
استروژنها میتوانند اثرات دگزامتازون را تقویت کنند.
از مصرف در دامهای واکسینهشده با واکسنهای زنده ضعیفشده باید خودداری کرد، زیرا پاسخ ایمنی به واکسن ممکن است مختل شود.
دوره پرهیز از مصرف وتاکوئید
رعایت دوره پرهیز جهت اطمینان از عدم باقیمانده دارو در فرآوردههای خوراکی حیاتی است:
شرایط نگهداری
دارو باید در دمای بین ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد، در مکان خشک و دور از نور مستقیم نگهداری شود. از یخزدگی دارو باید جلوگیری گردد.
نتیجهگیری
وتاکوئید (دگزامتازون) تولید شرکت ابوریحان یک کورتیکواستروئید تزریقی مؤثر و قوی برای کنترل سریع التهاب، شوک، آلرژی و بسیاری از عوارض ناشی از استرس در دام و حیوانات خانگی است. توانایی عبور از سد خونی-مغزی آن را برای برخی شرایط خاص متمایز میسازد. با این حال، قدرت این دارو همزمان با پتانسیل ایجاد عوارض جدی همراه است. موفقیت درمان و حفظ سلامت حیوان، منوط به تشخیص دقیق بیماری، رعایت موارد منع مصرف، تجویز دوز صحیح و دوره درمان مناسب تحت نظر مستقیم دامپزشک میباشد. استفاده مسئولانه و آگاهانه از این دارو، کلید بهرهگیری از مزایای آن و به حداقل رساندن خطرات احتمالی است.
