ملوکسی‌وت ۲٪ (ملوکسیکام)؛ یک ضدالتهاب غیراستروئیدی مؤثر در دام‌پزشکی

امروزه استفاده از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) در دام‌پزشکی اهمیت فراوانی دارد. یکی از این داروهای پرکاربرد، ملوکسی‌وت ۲٪ تولید شده توسط شرکت رازک است که در درمان التهاب و درد در انواع دام‌ها استفاده می‌شود. 

مقدمه‌ای بر داروی ملوکسی‌وت ۲٪

ملوکسی‌وت ۲٪ (Meloxyvet 2%) یک داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) از گروه اکسیکام‌ها است که به صورت محلول تزریقی عرضه می‌شود. این دارو توسط شرکت داروسازی رازک ایران تولید شده و حاوی ۲۰ میلی‌گرم ملوکسیکام در هر میلی‌لیتر است. ملوکسیکام با مهار آنزیم سیکلواکسیژناز (COX)، تولید پروستاگلاندین‌ها را که مدیاتورهای کلیدی در ایجاد التهاب، درد و تب هستند، مهار می‌کند. این دارو به دلیل اثرات ضدالتهابی، ضد دردی و ضد تب بودن، در دام‌پزشکی کاربرد گسترده‌ای دارد.

ترکیبات و مکانیسم اثر

هر میلی‌لیتر از محلول تزریقی ملوکسی‌وت ۲٪ حاوی ۲۰ میلی‌گرم ملوکسیکام به عنوان ماده مؤثر است.

مکانیسم عمل این دارو به شرح زیر است:

• مهار آنزیم سیکلواکسیژناز (COX) که مسئول سنتز پروستاگلاندین‌ها است

• کاهش تولید پروستاگلاندین‌ها، ترومبوکسان‌ها و پروستاسایکلین‌ها که در ایجاد التهاب، درد و تب نقش دارند

• دارای خواص ضد اندوتوکسین (ضد زهرابه باکتریایی) که به ویژه در گاو و گوساله برای مقابله با اثرات اندوتوکسین باکتری E. coli مفید است

جذب، توزیع و دفع این دارو به گونه دام بستگی دارد. به عنوان مثال، نیمه‌عمر آن در گوساله‌ها حدود ۲۶ ساعت و در گاوهای شیری approximately ۱۷٫۵ ساعت گزارش شده است. این دارو به شدت به پروتئین‌های پلاسما متصل می‌شود و عمدتاً از طریق صفرا و شیر دفع می‌گردد.

موارد مصرف و گونه‌های هدف

ملوکسی‌وت ۲٪ برای کاهش درد، التهاب و تب در گونه‌های دامی مختلف شامل گاو، اسب، سگ، گربه و گوسفند استفاده می‌شود.

کاربردهای اصلی برای هر گونه:

دوز و روش مصرف

دوز و روش مصرف ملوکسی‌وت ۲٪ بسته به گونه دامی و وزن بدن متفاوت است. تعیین دوز دقیق و مدت درمان باید همیشه توسط دام‌پزشک انجام شود.

جدول راهنمای دوزاژ (بر اساس میلی‌گرم به ازای کیلوگرم و محاسبه حجم بر اساس محصول ۲٪):

*توجه: حجم تزریق محاسبه‌شده بر اساس فرضیه غلظت ۲۰ mg/mL است. همیشه محاسبات را بر اساس وزن دقیق دام انجام دهید.*

موارد منع مصرف و احتیاط‌ها

• حساسیت شناخته شده: در دام‌های با سابقه حساسیت به ملوکسیکام یا سایر NSAIDها منع مصرف دارد.

• بیماری‌های خاص: در دام‌های مبتلا به زخم‌های گوارشی فعال، نارسایی قلبی، کبدی یا کلیوی و اختلالات خونریزی‌دهنده نباید استفاده شود.

• دهیدراتاسیون و شوک: تجویز در دام‌های شدیداً دهیدراته، هایپوولمیک یا با فشار خون پایین، به دلیل افزایش خطر سمیت کلیوی، توصیه نمی‌شود.

• دوره بارداری و شیردهی: در دام‌های آبستن یا شیرده فقط با نظر دام‌پزشک و با احتیاط فراوان مصرف شود.

• سن: استفاده در کره‌اسب‌های زیر ۶ هفته و بره‌های زیر ۱۴ روز مجاز نیست.

• تکرار دوز در گربه: تکرار دوز ملوکسیکام در گربه می‌تواند منجر به نارسایی حاد کلیه و مرگ شود. در گربه‌ها تنها از دوز تک توصیه‌شده استفاده کنید و از ادامه درمان با سایر NSAIDها خودداری نمایید.

عوارض جانبی احتمالی

• عوارض گوارشی: کاهش اشتها، تهوع، اسهال و در موارد نادر زخم گوارشی یا خونریزی پنهانی.

• محل تزریق: در کمتر از ۱۰٪ گاوها و اسب‌ها ممکن است التهاب موقت و سفتی در محل تزریق زیرجلدی مشاهده شود که معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شود.

• کلیه: در موارد کم‌آبی یا استفاده بیش از حد، خطر سمیت کلیوی افزایش می‌یابد.

• واکنش‌های حساسیتی: به ندرت ممکن است رخ دهد.

در صورت بروز عوارض جانبی، مصرف دارو قطع شده و درمان علامتی و حمایتی انجام شود.

تداخلات دارویی

• تجویز همزمان با سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند فلوکین مگلومین، کتوپروفن) یا کورتیکواستروئیدها (مانند دگزامتازون) به دلیل افزایش خطر عوارض گوارشی و کلیوی توصیه نمی‌شود.

• در صورت استفاده همزمان با داروهای ضد انعقاد (مانند وارفارین)، مُدرها یا داروهایی که به شدت به پروتئین پلاسما متصل می‌شوند (مانند برخی آنتی‌بیوتیک‌ها)، امکان افزایش اثرات سمی وجود دارد. نظارت دقیق ضروری است.

زمان پرهیز از مصرف (دوره پرهیز)

رعایت دوره پرهیز (Withdrawal Time) برای اطمینان از عدم وجود باقیمانده دارویی در فرآورده‌های خوراکی دامی بسیار مهم است:

شرایط نگهداری

• دارو باید در دمای زیر ۳۰ درجه سانتی‌گراد (برخی منابع زیر ۲۵ درجه سانتی‌گراد ذکر کرده‌اند) نگهداری شود.

• دور از نور مستقیم خورشید و محافظت از یخ‌زدگی

• در بسته‌بندی اصلی و دور از دسترس اطفال نگهداری شود.

• پس از اولین استفاده، دارو معمولاً تا ۲۸ روز قابل مصرف است (به دستورالعمل روی جعبه مراجعه کنید.).

سؤالات متداول

آیا ملوکسی‌وت ۲٪ برای گوسفند قابل استفاده است؟

بله، برای گوسفند جهت کاهش درد و التهاب با دوز ۱ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن (معادل ۰٫۰۵ میلی‌لیتر به ازای هر کیلوگرم از داروی ۲٪) به صورت تزریق زیرجلدی در ناحیه پشت گوش یا گردن استفاده می‌شود.

تفاوت ملوکسیکام دامی و انسانی در چیست؟

ماده مؤثر یکی است، اما فرمولاسیون، غلظت و دستورالعمل مصرف برای گونه‌های مختلف (از جمله انسان) متفاوت است. هرگز از داروهای ملوکسیکام مخصوص انسان برای دام‌ها یا برعکس استفاده نکنید، زیرا ممکن است حاوی مواد افزودنی مختلفی باشند و دوزاژ آنها متفاوت باشد که منجر به بروز عوارض شدید یا عدم اثرگذاری مناسب شود.

در صورت تزریق بیش از حد (Overdose) چه اقداماتی باید انجام داد؟

درمان overdose عمدتاً علامتی و حمایتی است. در صورت بلعیده شدن تصادفی توسط انسان، فوراً به پزشک مراجعه کنید. برای دام، در صورت مشاهده علائم مسمومیت (بی‌حالی، استفراغ، اسهال خونی) با دام‌پزشک خود تماس بگیرید. هیدراتاسیون کافی دام برای پشتیبانی از عملکرد کلیه بسیار مهم است.

آیا این دارو برای جراحی‌های دندان‌پزشکی در سگ و گربه مناسب است؟

بله، از ملوکسیکام به طور رایج برای کنترل درد پس از انواع جراحی‌ها، از جمله جراحی‌های دندان‌پزشکی و بافت نرم در سگ و گربه استفاده می‌شود. اما باید حتماً توسط دام‌پزشک تجویز شده و دوز دقیق برای گونه و وزن حیوان رعایت شود.

آیا ملوکسیکام باعث ایجاد زخم معده می‌شود؟

مانند همه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، ملوکسیکام نیز می‌تواند باعث تحریک و ایجاد زخم در دستگاه گوارش شود، به خصوص اگر دوز بالا استفاده شود، طولانی‌مدت مصرف شود یا دام سابقه مشکلات گوارشی داشته باشد. استفاده با غذا می‌تواند به کاهش این خطر کمک کند. در صورت مشاهده علائم مانند استفراغ، اسهال خونی یا کاهش اشتها، دارو را قطع کرده و با دام‌پزشک مشورت کنید.

آیا می‌توان ملوکسیکام را همزمان با آنتی‌بیوتیک استفاده کرد؟

بله، استفاده همزمان ملوکسیکام با آنتی‌بیوتیک‌ها در بسیاری از موارد، مانند درمان عفونت‌های تنفسی در گاو یا ورم پستان حاد، یک رویکرد رایج و مفید است، زیرا داروی ضدالتهاب به کنترل درد و التهاب کمک می‌کند در حالی که آنتی‌بیوتیک با عامل باکتریایی مبارزه می‌کند.

جمع‌بندی

ملوکسی‌وت ۲٪ (ملوکسیکام) تولید شرکت رازک، یک داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی ایمن و مؤثر برای استفاده در انواع دام‌ها است. این دارو با مهار پروستاگلاندین‌ها به کاهش درد، تب و التهاب کمک می‌کند. رعایت دقیق دوزاژ بر اساس گونه و وزن دام، توجه به موارد منع مصرف و احتیاط‌ها (به ویژه در گربه‌ها) و توجه به دوره پرهیز برای مصرف گوشت و شیر، از نکات کلیدی در استفاده بهینه از این دارو هستند. همیشه توصیه می‌شود تجویز و مصرف این دارو تحت نظر دام‌پزشک انجام پذیرد.